Βάμματα και Αιθέρια Έλαια: Σε τι διαφέρουν αλλά και γιατί μας ενδιαφέρουν;

Τι εννοούμε όταν μιλάμε για εκχύλισμα εχινάκειας ή βαλεριάνας; Επιπλέον, πόσο διαφέρει το αιθέριο έλαιο δενδρολίβανου από το βάμμα του; Και, τέλος, πόσα κοινά έχει ένα απλό αφέψημα με ένα βάμμα;

Ο κόσμος των βοτάνων είναι πλούσιος, αλλά οι μορφές στις οποίες διαθέτουμε τα συστατικά τους μπορεί να προκαλέσουν σύγχυση. Σε αυτό το άρθρο, λοιπόν, ξεκαθαρίζουμε τη βασική διαφορά μεταξύ των αιθέριων ελαίων και των βαμμάτων, εξηγώντας πώς η επιστήμη μπορεί να ξεκλειδώσει το πλήρες φάσμα των ευεργετικών συστατικών κάθε φυτού.

---

Η Φύση των Φυτικών Συστατικών

Όλα τα φυτά περιέχουν μια ποικιλία δραστικών ουσιών με διαφορετικά μοριακά βάρη. Ο διαχωρισμός αυτών των ουσιών καθορίζει το τελικό προϊόν:

Αιθέρια Έλαια (Πτητικοί Υδρογονάνθρακες)

Τα αιθέρια έλαια είναι ουσιαστικά τα αρώματα των βοτάνων.

• Είναι πτητικοί υδρογονάνθρακες, δηλαδή ελαφρά μόρια.
• Τα παραλαμβάνουμε με απόσταξη.
• Κάτω από την επίδραση θερμότητας και πίεσης διαλύονται σε υδρατμούς και, όταν τα ψύξουμε, τα διαχωρίζουμε από το νερό.
• Αν τα θερμάνουμε, εξατμίζονται πλήρως χωρίς να αφήσουν υπόλειμμα.

Βάμματα & Εκχυλίσματα (Μη Πτητικά Συστατικά)

Τα βότανα περιέχουν και μια πληθώρα μη πτητικών υδρογονανθράκων (όπως οι πολυφαινόλες), οι οποίες χρειάζονται εκχύλιση σε ένα υγρό μέσο:

• Τα βάμματα είναι υγρά διαλύματα στα οποία έχουμε εκχυλίσει τις δραστικές ουσίες (συνήθως μακρομόρια).
• Ως διαλύτες χρησιμοποιούμε συνήθως την αιθανόλη, το νερό ή τη γλυκερίνη.
• Αν ο διαλύτης εξατμιστεί, απομένει ένα στερεό ίζημα (όπως οι πολυφαινόλες), σε αντίθεση με τα αιθέρια έλαια.
• Εκχυλίσματα σε έλαια: Πρόκειται για μέθοδο όπου εμποτίζουμε το βότανο σε έλαιο (για παράδειγμα, ελαιόλαδο, αμυγδαλέλαιο), παράγοντας παραδοσιακά προϊόντα όπως το σπαθόλαδο ή το λάδι καλέντουλας και το δαφνέλαιο.

---

Πώς Γίνεται η Εκχύλιση;

Η εκχύλιση είναι η διαδικασία μεταφοράς των συστατικών από το στερεό βότανο στο υγρό μέσο (διαλύτη). Για τη μέγιστη απόδοση, απαιτούμε καθορισμένες φυσικοχημικές συνθήκες (θερμοκρασία, πίεση, αναλογία διαλυτών, μάζα βοτάνου) καθώς και τον κατάλληλο χρόνο εκχύλισης. Ενώ το νερό είναι ο πιο συχνός διαλύτης στη φύση, η αιθανόλη είναι απαραίτητη γιατί μπορεί να διαλύσει μια σειρά συστατικών που το νερό δεν μπορεί.

Ο στόχος της εκχύλισης: Να παραληφθούν κατά κύριο λόγο οι πολυφαινόλες, στις οποίες ανήκουν οι ανθοκυανίνες και τα φαινολικά οξέα. Η αιθανόλη υπερέχει έναντι της γλυκερίνης στην απόδοση των δραστικών συστατικών.

Σημείωση: Σε αυτό το πεδίο υπάρχει πλούσια βιβλιογραφία [1] για πολλά φυτικά είδη. Εμείς έχουμε δοκιμάσει διάφορες τεχνικές στο εργαστήριο και έχουμε καταλήξει στην εφαρμογή της εκχύλισης με φυσικούς διαλύτες υπό την επίδραση κατάλληλης θερμοκρασίας και πίεσης.

Όλα τα Βότανα Είναι Ίδια;

Όχι. Αντιθέτως, κάποια φυτά περιέχουν κυρίως μη πτητικά συστατικά, ενώ άλλα έχουν και πτητικά (δηλαδή αιθέρια έλαια).

Περιέχει Μόνο Μη Πτητικά (Εκχύλιση)	Περιέχει και Πτητικά (Απόσταξη & Εκχύλιση)
Σπόρος Σταφυλιού	Oregano
Κυνόροδο	Sage
Άνθη Εχινάκειας	Rosemary

Το Παράδειγμα του Δενδρολίβανου και του Σπαθόλαδου

• Δενδρολίβανο: Κρύβει έναν θησαυρό αντιοξειδωτικών, με κύριο το καρνοσικό οξύ[2]. Αυτή η ουσία αποτελεί σήμερα το βασικό φυτικό υποκατάστατο για τα συντηρητικά τροφίμων παγκοσμίως, χάρη στην ισχυρή του αντιοξειδωτική δράση.
• Σπαθόχορτο: Εδώ, η διαφορά είναι κρίσιμη. Η ουσία Υπερικίνη[3] (υπεύθυνη για τις αντιφλεγμονώδεις ιδιότητες του παραδοσιακού σπαθόλαδου) δεν περιλαμβάνεται στα αιθέρια έλαια του φυτού. Μπορεί να ληφθεί μόνο μέσω εκχυλίσματος (βάμματος ή ελαίου).

Γιατί το Αφέψημα Δεν Αρκεί;

Όταν φτιάχνετε ένα ζεστό αφέψημα (π.χ. από δενδρολίβανο), λαμβάνετε ένα μέρος των αιθέριων ελαίων και ένα μέρος των αντιοξειδωτικών. Όμως:

1. Τα πιο πτητικά συστατικά εξατμίζονται.
2. Πολλά μη πτητικά συστατικά (πολυφαινόλες) δεν εκχυλίζονται πλήρως, καθώς δεν υπάρχουν οι κατάλληλες συνθήκες.

Αυτό σημαίνει ότι το αφέψημα είναι ευεργετικό, αλλά δεν περιέχει το μέγιστο των δραστικών συστατικών του βοτάνου.

---

Ποια είναι η Φιλοσοφία της Alembicon;

Ο κόσμος των φυτικών ουσιών είναι απίστευτα πλούσιος. Έχουμε αυτό ως γνώμονα και μελετάμε εκτενώς τη βιβλιογραφία και πειραματιζόμαστε επί χρόνια.

Ο στόχος μας είναι να λάβουμε το πλήρες φάσμα των ουσιών κάθε βοτάνου. Γι’ αυτό συνδυάζουμε:

• Απόσταξη για τα αιθέρια έλαια.
• Εκχύλιση με φυσικούς διαλύτες (υπό καθορισμένες συνθήκες θερμοκρασίας και πίεσης) για τα βάμματα.

Η καθημερινότητά μας περιλαμβάνει την καλλιέργεια, τη μελέτη και την ανάπτυξη νέων φυτικών προϊόντων. Η δημιουργική μας πορεία ξεκινά από το έδαφος και την βιολογική του καλλιέργεια, συνεχίζεται στην παραγωγή και ολοκληρώνεται με τις εργαστηριακές αναλύσεις, διασφαλίζοντας ότι το τελικό προϊόν φτάνει σε εσάς με την μέγιστη δυνατή συγκέντρωση δραστικών συστατικών.

---

Βιβλιογραφία / Πηγές

[1] European Medicines Agency (EMA) / Committee on Herbal Medicinal Products (HMPC). Guidelines on quality of herbal medicinal products.

[2] Barel, L., et al. (2020). Carnosic acid: a review of its chemistry, biosynthesis, and biological activity.

[3]Wölfle, U., et al. (2014). Hypericin: A key component of Hypericum perforatum L. with versatile biological activities.