Σε κρίσιμες ιστορικές περιόδους, η κοινωνία επαναπροσδιορίζει τη σχέση της με τη φύση, αναζητώντας απαντήσεις και λύσεις. Η σημερινή εποχή, σημαδεμένη από την κλιματική αλλαγή, την κυριαρχία της τεχνοεπιστήμης, την έντονη αστικοποίηση και βιομηχανοποίηση, αλλά και την πολιτιστική επιρροή παραδοσιακών ιατρικών πρακτικών, επιταχύνει αυτή την επανασύνδεση.
Για να γεφυρώσουμε τις παραδοσιακές γνώσεις με την επιστημονική ακρίβεια, είναι απαραίτητο να αναγνωρίσουμε ότι τα αιθέρια έλαια είναι χημικές ενώσεις που δημιουργούνται στο “εργαστήριο” της φύσης. Όπως κάθε χημική ένωση, είτε προέρχεται από τη φύση είτε από εργαστήριο, η ασφάλεια και τα οφέλη τους κρίνονται από τη χημική τους σύσταση και όχι απλώς από τη φυσική τους προέλευση. Ακόμη και κοινές ουσίες όπως οι υδατάνθρακες ή τα τριγλυκερίδια, αλλά και τα μονοτερπένια των αιθέριων ελαίων, μπορούν να προκαλέσουν αντιδράσεις στον οργανισμό όταν χρησιμοποιούνται ακατάλληλα [1].
Η επιστημονική κοινότητα, όπως και η ομάδα μας, ενδιαφέρεται βαθιά για τα βοτανικά προϊόντα και ιδιαίτερα για τα αιθέρια έλαια, καθώς έχουν δοκιμαστεί για αιώνες στην παραδοσιακή ιατρική. Αυτή η μακρά ιστορία χρήσης αποτελεί μια μορφή “κλινικής” δοκιμής μέσω της εμπειρίας και της παρατήρησης. Κάθε αιθέριο έλαιο έχει συγκεκριμένες χρήσεις που υπαγορεύονται από τη μοναδική χημική του σύσταση. Η σύγχρονη επιστήμη αναλύει αυτά τα συστατικά για να καθορίσει με ακρίβεια τις πιθανές εφαρμογές τους [2].
Η γνώση της χημικής σύστασης είναι ζωτικής σημασίας, καθώς τα βότανα παράγουν ένα ευρύ φάσμα ενώσεων που μπορεί να διαφέρουν σημαντικά ανάλογα με το υποείδος, τον χημειότυπο και τη γεωγραφική περιοχή. Αυτές οι διαφορές μπορούν να οδηγήσουν σε αιθέρια έλαια που μοιάζουν μόνο στο όνομα [3]. Στην Ελλάδα, παράγονται ορισμένα αιθέρια έλαια με αναγνωρισμένα υψηλά ποσοστά βασικών ενώσεων, όπως:
Οι συστάσεις για τη χρήση των αιθέριων ελαίων πρέπει να θεμελιώνονται στις χημικές αναλύσεις των συστατικών τους (ενημερωθείτε για την τεχνική GC-MS) σε συνδυασμό με την παγκόσμια επιστημονική βιβλιογραφία, και όχι στην ευρεία διαφημιστική προβολή.
Μόνο έτσι μπορούμε να αξιολογήσουμε την καταλληλότητα ενός αιθέριου ελαίου για συγκεκριμένη χρήση. Η ασφαλέστερη μέθοδος χρήσης είναι συνήθως μέσω της διάχυσης στην αναπνευστική οδό, όπου η συγκέντρωση των ατμών είναι ελάχιστη. Ωστόσο, πολλά αιθέρια έλαια, όπως του ελίχρυσου και του δενδρολίβανου, έχουν σημαντικά οφέλη για το δέρμα που δεν αξιοποιούνται πλήρως με την απλή διάχυση.
Είναι σημαντικό να τονίσουμε ότι οι πληροφορίες που παρέχουμε βασίζονται σε βιβλιογραφική έρευνα και ότι κάθε οργανισμός αντιδρά ατομικά. Για οποιαδήποτε θεραπευτική χρήση, ο καταναλωτής οφείλει να συμβουλεύεται τον ιατρό του.
(Παράδειγμα προσωπικής εμπειρίας με το φλισκούνι)
Η προσωπική μας εμπειρία στην Alembicon με την καλλιέργεια φλισκουνιού (Mentha pulegium) το 2020, μιας μεσογειακής μέντας με υψηλή περιεκτικότητα σε πουλεγόνη, μας δίδαξε την σημασία της επιστημονικής αξιολόγησης.
Παρόλο που το αιθέριο έλαιο που παράχθηκε ήταν κορυφαίας ποιότητας σε πουλεγόνη, η πιθανή τοξικότητα της ένωσης οδήγησε στην απόσυρση του προϊόντος, θέτοντας την ασφάλεια των καταναλωτών ως ύψιστη προτεραιότητα.
Η σύγχρονη επιστήμη, αξιοποιώντας την ηλεκτρομαγνητική θεωρία, έχει αναπτύξει τεχνικές όπως η αέρια χρωματογραφία-φασματογραφία μάζας (GC-MS), η οποία επιτρέπει την ακριβή ανάλυση των συστατικών των αιθέριων ελαίων.
Έτσι, αντί να βασιζόμαστε αποκλειστικά σε ιατρικές μονογραφίες, μπορούμε πλέον να γνωρίζουμε την ακριβή περιεκτικότητα κάθε παρτίδας σε ευεργετικά συστατικά και πιθανά αλλεργιογόνα.
(Σύντομη περιγραφή της GC-MS)
Η GC-MS διαχωρίζει τα αεριοποιημένα μόρια του αιθέριου ελαίου με βάση το μοριακό τους βάρος καθώς διέρχονται από έναν λεπτό σωλήνα. Στη συνέχεια, ένας φασματογράφος μάζας αναλύει τα διαχωρισμένα μόρια, διασπώντας τα σε ιόντα και μετρώντας την ατομική τους μάζα. Με τη βοήθεια εξειδικευμένων βάσεων δεδομένων, αναγνωρίζεται ο μοριακός τύπος κάθε συστατικού. Στη συνέχεια καταγράφεται η ποσοστιαία του αναλογία, παρέχοντας μια ολοκληρωμένη εικόνα της ποιότητας του αιθέριου ελαίου.
Στην Τέχνη και τη Φιλοσοφία:
Ας ξεκινήσουμε απο τις αρχές του 18ου αιώνα. Φιλόσοφοι όπως ο Χέγκελ και ο Φίχτε, έβλεπαν τον κόσμο να βασίζεται στη δύναμη του ανθρώπινου νού. Αυτή η μεγάλη έμφαση στη λογική οδήγησε κάπως στην απομάκρυνση από τη φύση. Ωστόσο, αυτό δημιούργησε μια αντίστοιχη ανάγκη στην τέχνη και τη φιλοσοφία να ξαναβρούν αυτή τη χαμένη σύνδεση. Αυτή η περίοδος στην ιστορία είναι αυτό που όλοι γνωρίζουμε ως Ρομαντισμός.
Στην Πολιτική:
Προχωρώντας γρήγορα στη δεκαετία του 1970, η πολιτική στην Αμερική αντιμετώπιζε προβλήματα με τον πόλεμο του Βιετνάμ, γεγονός που οδήγησε στην εμφάνιση πολλών νέων πολιτικών κινημάτων. Παράλληλα με αυτές τις αλλαγές, πολλοί νέοι της εποχής ένιωθαν μια αυξανόμενη επιθυμία για έναν πιο φυσικό τρόπο ζωής. Αυτή η περίοδος είναι γνωστή ως το κίνημα των Χίπις.
Στην Παραγωγή Αγαθών:
Στη δεκαετία του 1980, πολλές μεγάλες εταιρείες τροφίμων υποστήριξαν την τάση της εποχής για ζωή στις πόλεις. Αυτό έγινε καθώς όλο και περισσότεροι άνθρωποι άφηναν την επαρχία και έχαναν την άμεση πρόσβαση σε φυσικά προϊόντα. Τότε, η βιομηχανική παραγωγή θεωρούνταν κάτι θαυμαστό. Όμως, στη δεκαετία του 2000, όταν πολλές χημικές ουσίες (συντηρητικά, διαλύτες), χαρακτηρίστηκαν από τις κυβερνητικές υπηρεσίες ως τοξικές ή αλλεργιογόνες. Οι άνθρωποι άρχισαν να αναζητούν έναν διαφορετικό τρόπο κατανάλωσης, που να βασίζεται στην εμπιστοσύνη και την αξιοπιστία. Έτσι, ακολούθησε μια πλέον γνωστή στροφή προς την κατανάλωση φυσικών ή τουλάχιστον πιο φυσικών προϊόντων. Αυτή η στροφή η επηρέασε και τον τρόπο που παράγονται τα αγαθά.
[1] Essential oils: a systematic review on revolutionizing health, nutrition, and omics for optimal well-being”, Frontiers in Medicine, 1 2024
[2] The Chemistry of Essential Oils”, AZoLifeSciences, 2022
[3] Chemical Composition, Biological Activity, and Potential Uses of Oregano (Origanum vulgare L.) and Oregano Essential Oil”, Molecules, 2018
